ناهنجاری قوس آئورت راست پایدار (PRAA) در گربه ها

با بیماری PRAA در گربه، از علائم اولیه مانند برگرداندن غذا تا درمان جراحی و مراقبت های پس از عمل، بر اساس کیس های واقعی و رفرنس های معتبر علمی آشنا شوید.

مقدمه: چرا بچه گربه شما بلافاصله بعد از خوردن غذای جامد، آن را برمی‌گرداند؟

شادی آوردن یک بچه گربه جدید به خانه، وقتی متوجه می شوید که او در نگه داشتن غذا در معده خود مشکل دارد، می تواند به سرعت به نگرانی تبدیل شود. بسیاری از صاحبان گربه مشاهده می کنند که بچه گربه آن ها پرانرژی است و اشتهای زیادی دارد، اما با این حال از هم رده های خود کوچک تر و لاغرتر باقی مانده است. این سناریوی کلاسیک اغلب به یک ناهنجاری حلقه عروقی، به ویژه قوس آئورت راست پایدار (PRAA) اشاره دارد. در حالی که بچه گربه ها با شیر خوردن مشکلی ندارند، انتقال به غذای جامد باعث آشکار شدن یک انسداد مکانیکی می شود که مانع از رسیدن مواد مغذی به معده می گردد.

درک این وضعیت بسیار حیاتی است زیرا این یک ناراحتی گوارشی ساده نیست؛ بلکه یک به دام افتادن آناتومیک مری است. مداخله زودهنگام کلید پیشگیری از آسیب های دائمی و تضمین یک زندگی عادی برای این بیماران کوچک است. در این راهنما، ما آخرین تحقیقات دامپزشکی را با تجربیات واقعی جراحی ترکیب می کنیم تا توضیح دهیم چگونه این وضعیت چالش برانگیز را تشخیص داده و درمان می کنیم.

ناهنجاری PRAA در گربه چیست؟ (بررسی پاتوفیزیولوژی و آناتومی)

برای درک ناهنجاری قوس آئورت راست پایدار (PRAA)، باید به دوران تکامل جنینی نگاه کنیم. در طول رشد جنین، چندین جفت کمان آئورتی وجود دارد. در حالت طبیعی، کمان آئورتی چهارم سمت چپ به آئورت دائمی بالغ تبدیل می شود و کمان سمت راست از بین می رود. در گربه های مبتلا به PRAA، این فرآیند معکوس می شود: کمان آئورتی چهارم سمت راست به عنوان آئورت عملکردی باقی می ماند. این “اشتباه” آناتومیک باعث می شود مری در سطح قاعده قلب به دام بیفتد.

“حلقه ای” که باعث تنگی مری می شود توسط سه ساختار اصلی شکل می گیرد: آئورت راست پایدار در سمت راست، شریان ریوی در سمت چپ و پایین، و مهم تر از همه، لیگامنتوم آرتروزوم (باقیمانده مجرای شریانی) که از روی سطح بالایی مری عبور می کند تا این دو را به هم متصل کند. این نوار سفت مانند یک طناب دار عمل می کند و مانع از انبساط مری هنگام عبور غذا می شود. در نتیجه، بخشی از مری که در جلوی قلب قرار دارد به شدت گشاد می شود که به این وضعیت مگازوفاگوس (Megaesophagus) می گویند.

تغییرات جنین شناسی: حلقه عروقی چگونه تشکیل می شود؟

در مراحل اولیه رشد جنین، سیستم شریانی به صورت مجموعه ای از شش جفت کمان آئورتی آغاز می شود. در شرایط طبیعی، کمان آئورتی چهارم سمت چپ باقی می ماند تا آئورت نهایی بالغ را تشکیل دهد و کمان سمت راست از بین می رود. با این حال، در کیس های PRAA، یک خطای حیاتی رخ می دهد: کمان چهارم سمت راست عملکردی باقی می ماند و کمان سمت چپ ناپدید می شود.

این جابجایی به تنهایی مشکلی ایجاد نمی کرد، اما مجرای شریانی (که پس از تولد به لیگامنتوم آرتروزوم تبدیل می شود) همچنان از کمان ششم سمت چپ منشا می گیرد. این موضوع یک تلاقی مرگبار ایجاد می کند: آئورت اکنون در سمت راست مری قرار دارد و لیگامنتوم برای اتصال شریان ریوی چپ به آئورت راست، دقیقا از روی بخش پشتی مری عبور می کند. این “حلقه عروقی” به طور موثری مری را به قاعده قلب می فشارد و منجر به بروز علائم بالینی می شود.

علائم بالینی شایع: صاحب گربه و دامپزشک باید به چه نکاتی توجه کنند؟

تظاهرات بالینی PRAA به طرز قابل توجهی یکنواخت است. علائم معمولا در طول دوران از شیر گرفتن ظاهر می شوند، یعنی زمانی که بچه گربه از رژیم غذایی مایع (شیر) به غذاهای نیمه جامد یا خشک تغییر وضعیت می دهد. در حالی که مایعات می توانند به راحتی از مری تنگ شده در قاعده قلب عبور کنند، توده های غذای جامد در آنجا گیر می کنند. این امر منجر به شایع ترین علامت می شود: برگرداندن غذا بلافاصله بعد از خوردن. صاحبان گربه اغلب گزارش می دهند که بچه گربه همیشه گرسنه است و با ولع غذا می خورد، اما بلافاصله بعد از آن، غذا دوباره بالا می آید. با گذشت زمان، این عدم جذب مواد مغذی منجر به توقف رشد و تحلیل عضلانی می شود و بچه گربه مبتلا را بسیار کوچک تر از خواهر و برادرهای سالم خود نشان می دهد.

تفاوت برگرداندن غذا (Regurgitation) با استفراغ (Vomiting)

تمایز بین برگرداندن غذا (Regurgitation) و استفراغ (Vomiting) بسیار حیاتی است. استفراغ یک فرآیند فعال است که شامل انقباضات شکمی، عق زدن و اغلب وجود صفرا می باشد. در مقابل، برگرداندن غذا در گربه های مبتلا به PRAA یک فرآیند غیر فعال و بدون زحمت است. غذا قبل از اینکه به معده برسد از مری خارج می شود، بنابراین معمولا فاقد بوی اسیدی شیره معده است و اغلب شکل لوله ای مری را حفظ می کند. تشخیص این تفاوت، اولین قدم برای مشکوک شدن به ناهنجاری حلقه عروقی به جای بیماری های گوارشی اولیه است.

خطر ذات‌الریه استنشاقی: تهدیدی خاموش برای بچه گربه‌ها

خطرناک ترین عارضه PRAA، ذات الریه استنشاقی (Aspiration Pneumonia) است. از آنجایی که مری گشاد شده و پر از غذای هضم نشده است (مگازوفاگوس)، مواد غذایی می توانند به راحتی وارد ریه ها شوند، به خصوص در زمان خواب یا بعد از یک دوره برگرداندن غذا. کلینیسین ها باید به دنبال علائمی مانند سرفه، ترشحات بینی، تب و بی حالی باشند. در بسیاری از موارد، این دیسترس تنفسی است که صاحب گربه را برای اولین بار به کلینیک می کشاند، نه لزوما مشکل گوارشی. طبق رفرنس های موجود، درمان این پنومونی اغلب قبل از اینکه بیمار برای بیهوشی و جراحی پایدار شود، ضروری است.

روش‌های تشخیصی: چگونه وجود PRAA را تایید می‌کنیم؟

تایید تشخیص PRAA نیازمند تصویربرداری هایی است که فراتر از یک معاینه فیزیکی استاندارد باشد. اگرچه تاریخچه بالینی بچه گربه ای که غذای جامد را برمی گرداند بسیار مشکوک است، اما ما نیاز داریم انسداد و اثرات آن بر مری را مشاهده کنیم. تصویربرداری تشخیصی نه تنها وجود ناهنجاری حلقه عروقی را تایید می کند، بلکه به تیم جراحی کمک می کند تا سایر علل مگازوفاگوس یا اجسام خارجی مری را رد کنند.

رادیوگرافی با ماده حاجب: نمای کلاسیک مگازوفاگوس

استاندارد طلایی برای تشخیص اولیه، رادیوگرافی با ماده حاجب باریوم (ازوفاگرام) است. با خوراندن یک ماده حاجب مایع، می توانیم به وضوح ببینیم که مری در قسمت جلوی قاعده قلب گشاد شده و سپس در محل حلقه عروقی به طور ناگهانی تنگ شده است. طبق مرجع دامپزشکی مرک، یک علامت بسیار اختصاصی برای PRAA، انحراف نای به سمت راست در نمای پشتی شکمی (DV) است که به دلیل موقعیت غیر طبیعی کمان آئورت ایجاد می شود.

نقش سی‌تی آنژیوگرافی در برنامه‌ریزی دقیق جراحی

در حالی که رادیوگرافی انسداد را تایید می کند، سی تی آنژیوگرافی یک نقشه سه بعدی برای جراح فراهم می کند. در گربه ها، ناهنجاری های عروقی می توانند پیچیده باشند و گاهی شامل شریان ساب کلاوین نابجا شوند. سی تی اسکن به ما اجازه می دهد تا رگ های دقیق تشکیل دهنده حلقه و ارتباط آن ها با مری و نای را شناسایی کنیم. این دقت، همان طور که در مطالعه Bascuñán تاکید شده است، برای انتخاب رویکرد جراحی صحیح و اجتناب از خونریزی های تهدید کننده حیات در حین جراحی حیاتی است.

مدیریت جراحی: روش‌های نجات‌بخش (تحلیل کیس ریپورت جراحی)

جراحی تنها درمان قطعی برای PRAA است. هدف اصلی، شکستن حلقه عروقی و آزاد سازی مری تحت فشار است. بدون مداخله جراحی، به دلیل گرسنگی پیشرونده و ذات الریه مکرر، پیش آگهی بیماری ضعیف خواهد بود. کیس ریپورت امروز نمونه ای عالی از چگونگی ترکیب دقت و دانش آناتومیک در اتاق عمل برای نجات جان یک بچه گربه است.

توراکوتومی بین دنده‌ای: روش استاندارد طلایی

رایج ترین روش دسترسی، همان طور که در کیس امروز مشاهده شد، توراکوتومی بین دنده‌ای چهارم سمت چپ است. این روش دسترسی مستقیم به لیگامنتوم آرتروزوم را فراهم می کند. هنگامی که حفره قفسه سینه باز شد، جراح باید با دقت ریه ها را کنار بزند تا میان سینه (مدیاستینوم) نمایان شود. در تصاویر جراحی ارسال شده، اکسپوژر شفاف قاعده قلب و عروق روی آن، کارایی این روش کلاسیک را برای اطمینان از یک لیگاتور ایمن نشان می دهد.

جراحی توراکوسکوپی (کم‌تهاجمی): آینده جراحی‌های قفسه سینه در گربه

درحالی که جراحی باز روش استاندارد است، جراحی توراکوسکوپی به کمک ویدیو (VATS) در طب گربه ها محبوبیت پیدا کرده است. همان طور که در رفرنس Radlinsky بحث شده است، VATS بزرگنمایی و نور فوق العاده ای را فراهم می کند که با توجه به اندازه کوچک قفسه سینه گربه، بسیار حیاتی است. این تکنیک کم تهاجمی منجر به درد کمتر پس از جراحی و زمان بهبودی سریع تر می شود، اگرچه به تجهیزات تخصصی و مهارت های فنی پیشرفته نیاز دارد.

چالش‌های حین جراحی: آزاد‌سازی کامل مری از باندهای فیبروزی

بریدن لیگامنتوم تنها نیمی از نبرد است. چالش واقعی که در عکس های جراحی نیز مشهود است، دایسکشن دقیق باندهای فیبروزی اطراف مری است. این باندها اغلب حتی پس از شکسته شدن حلقه اصلی باقی می مانند و به تحت فشار قرار دادن مری ادامه می دهند. جراحان اغلب از یک سوند فولی یا لوله دهانی معدی در حین عمل استفاده می کنند تا محل تنگی را شناسایی کرده و از تحرک کامل مری مطمئن شوند. در این میان، باید دقت زیادی به خرج داد تا از آسیب به اعصاب واگ و فرنیک که در نزدیکی محل جراحی قرار دارند، جلوگیری شود.

مراقبت‌های پس از جراحی و پیش‌آگهی بلندمدت

موفقیت جراحی PRAA تنها در اتاق عمل تعیین نمی شود. مدیریت پس از جراحی یک ماراتن است، نه یک دوی سرعت. در حالی که انسداد مکانیکی برطرف شده است، مری اغلب گشاد باقی می ماند و حرکات دودی ضعیفی دارد. مراقبت های فوری پس از عمل بر مدیریت درد، نظارت بر عوارض لوله قفسه سینه (در صورت استفاده) و پیشگیری از دوره های بعدی آسپیراسیون تمرکز دارد. هدف بلندمدت، انتقال بچه گربه به سبک زندگی ای است که خطر ماندن غذا در مری را به حداقل برساند.

استراتژی‌های تغذیه: زندگی با مری در حال بهبود

تغذیه پس از جراحی PRAA نیازمند رویکرد “کمک از جاذبه” است. بچه گربه ها باید در وضعیت عمودی (با استفاده از صندلی های مخصوص یا نگه داشتن آن ها به صورت عمودی) تغذیه شوند تا جاذبه زمین به حرکت غذا به سمت معده کمک کند. غلظت غذا نیز بسیار مهم است؛ برخی از گربه ها با غذاهای کاملا شل و مایع بهتر عمل می کنند، در حالی که برخی دیگر با غذاهای نرم به شکل “کوفته قلقلی” راحت تر هستند. صاحبان گربه باید این تغذیه در ارتفاع را برای هفته ها، و گاهی تا پایان عمر، بسته به میزان بهبودی مری ادامه دهند.

آیا مگازوفاگوس کاملاً درمان می‌شود؟ (بر اساس آخرین یافته‌های علمی)

یکی از رایج ترین سوالات صاحبان حیوانات این است که آیا مری به اندازه طبیعی خود باز می گردد یا خیر. علم پاسخی محتاطانه به این سوال می دهد. طبق مطالعه Muldoon و همکاران، در حالی که علائم بالینی مانند برگرداندن غذا در بیش از ۹۰ درصد موارد به طور قابل توجهی بهبود می یابد، مگازوفاگوس در رادیوگرافی اغلب تا حدودی باقی می ماند. مری ممکن است هرگز عملکرد حرکتی کامل خود را به دست نیاورد، اما اکثر گربه ها می توانند با مدیریت صحیح رژیم غذایی، زندگی شاد و سالمی داشته باشند. مداخله جراحی زودهنگام (قبل از ۴ ماهگی) مهم ترین فاکتور در دستیابی به بازسازی بهتر مری است.

سوالات متداول درباره بیماری PRAA در گربه‌ها

۱. آیا بیماری PRAA در گربه ها ارثی است؟

بله، این وضعیت یک ناهنجاری مادرزادی با پایه ارثی پیچیده در نظر گرفته می شود. طبق رفرنس های علمی، این بیماری احتمالا شامل ژن های مغلوب است. به همین دلیل، به شدت توصیه می شود که گربه های مبتلا و حتی خواهر و برادرهای آن ها در چرخه تولید مثل قرار نگیرند.

۲. آیا نژادهای خاصی از گربه ها بیشتر مستعد این بیماری هستند؟

بله، بر خلاف سگ ها که نژادهای بزرگ بیشتر درگیر می شوند، در دنیای گربه ها این ناهنجاری بیشتر در نژادهای سیامی و پرشین گزارش شده است. با این حال، هر گربه ای با هر نژادی ممکن است با این اختلال آناتومیک متولد شود.

۳. آیا می توان PRAA را بدون جراحی و فقط با تغییر غذا درمان کرد؟

خیر، تغییر رژیم غذایی و تغذیه عمودی تنها می تواند علائم را به طور موقت مدیریت کند. بدون جراحی و قطع کردن حلقه عروقی، مری همچنان تحت فشار باقی می ماند و گربه در معرض خطر دائمی سوء تغذیه و ذات الریه استنشاقی کشنده خواهد بود. جراحی تنها راه حل قطعی است.

۴. میزان موفقیت جراحی در گربه ها چقدر است؟

میزان بقای کوتاه مدت پس از جراحی بسیار بالاست و معمولا بیش از ۹۰ درصد گزارش شده است. بهبود کیفیت زندگی و توانایی خوردن غذا بلافاصله پس از عمل مشاهده می شود، هرچند بهبودی کامل شکل ظاهری مری ممکن است زمان بر باشد یا به طور کامل رخ ندهد.

نتیجه‌گیری: پیام نهایی برای صاحبان گربه و کلینیسین‌ها

ناهنجاری قوس آئورت راست پایدار یک وضعیت چالش برانگیز اما قابل درمان است. مسیر تبدیل شدن یک بچه گربه ضعیف به یک گربه بالغ و سالم، به تشخیص زودهنگام و مداخله جراحی دقیق بستگی دارد. همان طور که در کیس جراحی امروز مشاهده شد، آزاد سازی مری از دام عروقی، به این بیماران شانس دوباره ای برای زندگی می بخشد. اگرچه مدیریت رژیم غذایی پس از عمل اغلب ضروری است، اما اکثر بیماران گربه پس از آن زندگی عادی و با کیفیتی را تجربه می کنند.

منابع علمی

1. Vetomid – Persistent Right Aortic Arch (PRAA) in Cats
2. Bascuñán, A., et al. Vascular ring anomalies in cats: 20 cases (2000–2018)
3. Radlinsky, M. Thoracoscopy in the cat: An up-and-coming diagnostic and therapeutic procedure
4. Muldoon, M. M., et al. Long-term results of surgical correction of persistent right aortic arch in dogs: 25 cases (1980–1995)
5. Fetto, J. Understanding Vascular Ring Anomaly
6. Merck Veterinary Manual – Vascular Malformations in Animals (Circulatory System)

اعتبار تصاویر بالینی:

ما صمیمانه مراتب سپاس گزاری خود را از Dr. Wijit Sutthiprapa (DVM, MS, Dip. TBVS) برای ارائه تصاویر بالینی استفاده شده در این مقاله اعلام می کنیم. مشارکت ایشان به عنوان یک متخصص در این حوزه، ارزش آموزشی این راهنما را برای صاحبان حیوانات خانگی و دانشجویان دامپزشکی به طور یکسان دوچندان می کند.